ذبيح الله صفا
766
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
بر لوح ضمير ننگاشته و در خاطر نگاه نداشته باشد . اگرچه وحشى ، چنان كه پيش ازين ، بويژه در ترجمهء هجرى قمى ديدهايم ، در ساختن اين نوع تركيبها مبتكر نيست ولى چنان دست بالاى دست همهء سازندگان اين گونه شعر غنايى گذارده است كه كمتر كسى جرأت استقبال و جوابگويى يافته و درين مرحله ميدان را براى استاد بافق بازگذارده است . اين مسدس تركيبها و مربع تركيبها را ضمنا مىتوان از بهترين نمونههاى طرز وقوع در شعر پارسى دانست زيرا نهايت قدرت شاعر در بيان دلباختگى و حالات دلدادگى خود و نيز توضيح ماجرايى كه ميان او و معشوق در جريان بوده به كار رفته است و همين طرز زيباى وقوع را هم شاعر در غزلهاى خود با چيرهدستى تمام به كار داشته است . با همه استاديها كه وحشى در مسدس تركيبها و مربع تركيبهاى خود از باب بيان احساسها و عاطفهء رقيق شاعرانهاش نشان داده ، بايد غزلهاى او را سرآمد شعرهاى او در اين راه دانست چندانكه بيشتر آنها در صف اول از اثرهاى غنايى پارسيست . در غالب آنها احساسهاى تند شاعر و عاطفهء حاد و تأثر و درد درونى او با زبانى شيوا و در همان حال ساده و روان ، بروشنى هرچه تمامتر ديده مىشود . وحشى دو مثنوى باستقبال از خسرو و شيرين نظامى دارد يكى بنام « ناظر و منظور » « 1 » و ديگرى بنام فرهاد و شيرين . مثنوى نخستين بسال 966 بپايان رسيد و 1569 بيت است و اما مثنوى دوم كه از شاهكارهاى ادب دراماتيك پارسيست ، هم از عهد شاعر شهرت بسيار يافت ليكن وحشى بيش از 1070 بيت از آن را نساخت و باقى آن را وصال شيرازى شاعر مشهور سدهء سيزدهم هجرى ( م 1262 ) سروده و با افزودن 1251 بيت آن را بپايان رسانيده است و اين منظومهء كاملشده بچاپ سنگى طبع شده و رايجست . شاعرى
--> ( 1 ) - ناظر و منظور ديگرى بنام جمال الدين محمد اردستانى ( م 879 ) ثبت شده ( ايضاح المكنون ج 2 ستون 615 ) . وى منظومهء ديگرى بنام استقامتنامه دارد ( ايضا ج 1 ، ص 72 ) .